Cây Bạc hà là cây gì?

Nghe đến tên Bạc hà chắc không còn lạ lầm gì với người dân nước ta, tuy nhiên nó còn có nhiều loại tên gọi khác như Nam bạc hà, bạt đài, đông đô,… . Tên khoa học là Mentha arvensis thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae).

Cây tía tô là cây thân thảo, có chiều cao khoảng 20 – 70 cm, thân vuông. Lá mọc đối, chéo chữ thập, hình trái xoan, có khía răng cưa. Cụm hoa mọc vòng xung quanh kẽ lá, hoa nhỏ, cánh hoa hình môi màu tím hay hồng nhạt, có khi màu trắng.

Phân bố:

Cây bạc hà là giống cây dễ trồng bạn có thể bắt gặp ở bất cứ đâu, đặc biệt bạn còn có thể dễ dàng mua được ở các siêu thị hay khu chợ gần nhà.

Cây Bạc hà, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh trong đông y?
Cây Bạc hà, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh trong đông y?

Bộ phận dùng:

Xem thêm

Bộ phận dùng làm thuốc của cây Bạc hà là thân trên mặt đất trừ rễ đã phơi hay sấy khô, thu hái vào lúc cây bắt đầu và đang ra hoa.

Ngoài ra người ta còn sử dụng tinh dầu cất từ cây Bạc hà làm chấ lỏng không màu hay màu vàng nhạt, mùi thơm đặc biệt, vị cay mát.

Thành phần hóa học:

Trong Bạc hà có chứa tinh dầu (0,5% khối lượng dược liệu khô tuyệt đối), thành phần chính của tinh dầu là L-menthol (trên 70% lượng tinh dầu  toàn phần) và flavonoid.

Ngoài ra còn trong cây Bạc hà cò có các thành phần khác như Menthone, Menthol, Camphene, Methyl Acetate, d-Neomenthol, Piperitone, Pulegone và Piperitenone.

Tác dụng – công dụng chung của cây Bạc hà:

  • Bạc hà được sử dụng để chữa cảm nóng không ra mồ hôi, hạ sốt, chữa ngạt mũi, nhức đầu, giúp tiêu hóa, chữa kém ăn, ăn uống không tiêu, đau bụng đi ngoài.
  • Tinh dầu Bạc hà (menthol) dùng làm thuốc sát trùng, giảm đau dùng xoa bóp chỗ sưng đau như khớp xương, thái dương khi đầu nhức, kích thích tiêu hóa, chữa hôi miệng.

Theo đông y:

Vị cay, the, tính mát, tính ấm, có mùi thơm, không độc vào kinh Phế, Can, Tâm có tác dụng khứ uế khí, phát độc hãn, phá huyết, chỉ lỵ, thông lợi quan tiết, chủ tặc phong, trị đầy bụng trướng do ác khí, hoắc loạn, ăn không tiêu, hạ khí, dẫn thuốc vào doanh, vệ, trị âm dương độc, thương hàn đau đầu, trị phong nhiệt ngoài da, hư lao, nóng trong xương, trẻ nhỏ bị phong đờm, kinh phong, sốt cao, hoắc loạn. Rắn cắn, mèo cắn, ong chích và bệnh thương hàn lưỡi trắng đều dùng Bạc hà hòa mật mà xát vào (Dược Phẩm Vậng Yếu). … .

Với liều dùng  từ 2 – 12g dạng thuốc sắc uống. Thường phối hợp với các vị thuốc khác.

Một số nghiên cứu khoa học về cây Bạc hà:

Ức chế hô hấp, tuần hoàn: tinh dầu Bạc hà và Menthol khi bị hít phải có thể gây hiện tượng ức chế dẫn tới ngừng thở và tim ngưng đập hoàn toàn, đặc biệt là nguy hiểm với trẻ nhỏ. Trong 1 số trường hợp có thể gây tử vong do nhỏ 1 giọt dầu Menthol 1% vào mũi hoặc bôi vào niêm mạc mũi hay dùng 1 loại thuốc mỡ có thành phần là Menthol. Vì vậy, cần hết sức thận trọng khi dùng tinh dầu Bạc hà hoặc dầu cù là cho trẻ nhỏ ít tuổi, nhất là trẻ sơ sinh (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).

Tác dụng trên cơ trơn: Menthol và Menthone có tác dụng ức chế trên ruột thỏ, làm giảm sự vận động và chống co thắt của ruột non, ngoài ra còn có tác dụng làm giãn mao mạch, Menthone có tác dụng mạnh hơn (Trung Dược Học).

Tác dụng kháng khuẩn: nước sắc Bạc hà có tác dụng ức chế đối với virus ECHO và Salmonella Typhoit (Trung Dược Học).

Bạc hà, tinh dầu Bạc hà hoặc Menthol uống với liều rất nhỏ có thể gây hưng phấn, làm tăng bài tiết của tuyến mồ hôi, làm nhiệt độ cơ thể hạ thấp. Tinh dầu Bạc hà và Menthol bốc hơi nhanh, gây cảm giác mát và tê tại chỗ, dùng trong trường hợp đau dây thần kinh, đồng thời nó còn có công dụng trong những trường hợp ngứa của 1 số bệnh ngoài da, bệnh về tai, mũi, họng (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).

Bạc hà có tác dụng kháng vi khuẩn trong thí nghiệm In Vitro có tác dụng trên các chủng vi khuẩn tả Vibrio Choreia Elto, Vibrio Choreia Inaba, Vibrio Choreia Ogawa (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).

Một số bài thuốc có Bạc hà:

Trị chảy máu cam không cầm:

Bạc hà tươi rửa sạch giã nát, vắt lấy nước cốt, hoặc Bạc hà khô, lấy nước chưng lên, thấm vào vải (bông), nhét vào mũi (Bản Sự Phương).

Thanh phần trên, hóa đờm, lợi hầu, cách, trị phong nhiệt:

Bạc hà rửa sạch phơi khô, tán bột, thêm 1 lượng mật vừa đủ rồi tạo thành viên hoàn to như hạt súng (Khiếm thực), mỗi lần ngậm 1 viên (Giản Tiện Đơn Phương).

Trị ong chích:

Bạc hà giã nát, đắp lên vùng da bị tổn thương (Tất Hiệu Phương).

Trị lao hạch hoặc nhọt độc gây đau, nhọt vỡ mủ:

Hái lấy một nắm cây bạc hà to (20-30g) + Tạo giáp 10 trái bỏ vỏ đen, sau đó rửa sạch tẩm dấm, cho lên bếp nướng cho vàng, rồi tán bột. Thêm vào 200ml rượu ngâm 2 ngày 3 đêm liên tiếp, thì gạn lấy cặn, đi phơi khô, lại ngâm thêm 2 ngày 3 đêm nữa, thì đem đi sấy khô, tán bột làm viên hoàn to bằng hạt Ngô đồng, mỗi lần uống 20 viên trước bữa ăn, trẻ nhỏ giảm nửa liều (Bạc Hà Hoàn – Thánh Huệ Phương).

Trị lở ngứa do phong khí:

Bạc hà + Thuyền thoái lấy với lượng bằng nhau, mỗi lần dùng 4g với rượu ấm (Vĩnh Loại Kiềm Phương).

Trị răng đau do phong hỏa:

Bạc hà lá 10g + Cúc hoa 10g +Bạch chỉ 6g + Hoa tiêu 2g + Tổ ong 10g. Sắc  lấy nước uống (Trung Quốc Dân Gian Bách Thảo Lương Phương).

Trị tai đau:

Bạc hà tươi, rửa sạch, giã nát, ép lấy nước nhỏ vào tai (Mân Trần Bản Thảo).

Trị cảm giai đoạn đầu kèm phong nhiệt, biểu chứng:

Bạc hà 8g + Thuyền thoái (bỏ chân) 12g + Thạch cao 24g + Cam thảo 6g, cho tất cả vào sắc lấy nước uống (Thanh Giải Thang – Trung dược học).

Trị sốt cao, sợ nóng, mồ hôi không ra được, miệng khát, bứt rứt, đêm nằm không yên:

Thạch cao (sống) 40g + Bạc hà diệp 20g, đem 2 vị này đi tán thành bột, mỗi lần uống 2-4g với nước nóng, ngày uống 3 lần (Thạch Cao Bạc Hà Tán – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Trị lỵ ra máu:

Bạc hà rửa sạch thêm nước sắc lấy nước uống (Phổ Tế Phương).

Trị đầu đau, mắt đỏ, họng sưng đau do phong nhiệt:

Bạc hà 4g + Cát cánh 8g + Kinh giới 12g + Phòng phong 8g + Cương tằm 12g + Cam thảo 8g, cho tất cả vào sắc lấy nước uống (Tổng Phương Lục Vị Thang – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Trị ban sởi giai đoạn đầu chưa phát, mề đay, phong ngứa:

Bạc hà 4g + Ngưu bàng tử 12g + Thuyền thoái 4g + Cam thảo 4g. Cho tất cả vào sắc chung lấy nước uống thì sởi mọc ra (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Trị mắt toét:

Bạc hà + ngâm với nước Gừng, ngâm khoảng tầm 12 giờ, sau đó vớt lấy phần Bạc hà đi sấy khô, tán bột. Mỗi lần dùng 4g, hòa chung với nước đã đun sôi, rửa mắt ((Minh Mục Kinh Nghiệm Phương).

Trị đầu đau, mắt đau do phong nhiệt:

Bạc hà 6g + Cúc hoa 10g + Tang diệp 10g. Cho tất cả vào sắc chung, gạn lấy nước uống (Trung Quốc Dân Gian Bách Thảo Lương Phương).

Lưu ý:

  • Người ra mồ hôi nhiều, trẻ em dưới 1 tuổi không nên dùng.
  • Người mới bị ngứa, không dùng. Bị đổ mồ hôi do hư không dùng
  • Không được lạm dụng bởi khi dùng quá liều sẽ gây kích thích tủy sống, gây tê liệt phản xạ và ngăn cản sự lên men bình thường trong ruột (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).
  • Thảo dược này có thể tương tác với những thuốc bạn đang dùng hay tình trạng sức khỏe hiện tại của bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi sử dụng cây sen.
  • Những thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, tuyệt đối không bốc thuốc theo thang hướng dẫn. Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ thầy thuốc hoặc bác sĩ để biết thêm thông tin.

Xem thêm: Cây quế!

Chia sẻ tới mọi người