Lá dâu tằm

Lá dâu tằm

Lá dâu tằm (thường gọi là Tang diệp) là vị thuốc có tính Hàn, vị Ngọt, Đắng, quy vào kinh Phế, Can [1][2]. Dược liệu này nổi tiếng với khả năng sơ phong thanh nhiệt, lương huyết và đặc biệt là công năng minh mục giúp làm sáng mắt, điều trị cảm mạo phong nhiệt và hỗ trợ ổn định đường huyết [1][3].

Danh pháp và Phân loại học

Tên khoa học: Morus alba L. (tên đồng nghĩa: Morus indica L.).

Họ: Dâu tằm (Moraceae).

Tên gọi khác: Tang diệp, lá Dâu.

Bộ phận dùng: Lá tươi hoặc lá đã phơi, sấy khô của cây Dâu tằm (Folium Mori) [1].

Mô tả hình thái và Phân bổ

Đặc điểm hình thái (Dựa theo GS. Đỗ Tất Lợi)

Thân: Cây gỗ nhỏ hoặc cây bụi, cao từ 2 – 3m, có thể cao tới 15m nếu mọc hoang lâu năm. Thân cành có nhiều nhựa mủ trắng như sữa.

Lá: Mọc so le, phiến lá hình trứng rộng hoặc hình tim, gốc lá tròn hoặc hình tim, đầu lá nhọn. Mép lá có răng cưa to và đều. Bề mặt lá màu xanh lục sẫm, đôi khi chia thùy không đều trên các cây non [1].

Hoa: Đơn tính cùng gốc. Cụm hoa đực dạng bông, cụm hoa cái dạng khối hình cầu hoặc hình trứng.

Quả: Quả phức (do lá đài mọng nước tạo thành), khi chín màu đỏ sau chuyển đen tím, vị ngọt hơi chua.

Rễ: Vỏ rễ (Tang bạch bì) cũng là một vị thuốc quý.

Phân bổ

Nguồn gốc: Có nguồn gốc từ các vùng ôn đới và cận nhiệt đới châu Á.

Tại Việt Nam: Được trồng khắp nơi trên cả nước, từ vùng đồng bằng ven sông đến vùng núi cao, chủ yếu để lấy lá nuôi tằm và làm thuốc [1].

Thành phần dược chất & hóa học

Các hoạt chất trong Lá dâu tằm mang lại giá trị dược lý đặc thù:

Alkaloids: Đặc biệt là 1-Deoxynojirimycin (1-DNJ) – hoạt chất quan trọng giúp ức chế enzym alpha-glucosidase, hỗ trợ hạ đường huyết [3][5].

Flavonoid: Quercetin, Rutin, Isoquercitrin giúp chống oxy hóa và bảo vệ mạch máu.

Acid amin & Vitamin: Chứa nhiều acid amin tự do, Vitamin C, B1, D và Carotene.

Sterol: beta-sitosterol, Campesterol.

Công thức hóa học tiêu biểu (1-Deoxynojirimycin): C6H13NO4.

Dẫn chứng khoa học

Dẫn chứng quốc tế (Hệ thống PubMed – NCBI)

Kiểm soát đường huyết: Các nghiên cứu lâm sàng khẳng định hoạt chất 1-DNJ trong lá dâu làm chậm quá trình hấp thụ đường ở ruột non, từ đó ngăn chặn sự gia tăng đột ngột của đường huyết sau ăn ở bệnh nhân tiểu đường tuýp 2 [3].

Chống oxy hóa và kháng khuẩn: Chiết xuất Flavonoid từ lá dâu có khả năng loại bỏ các gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh và ức chế một số vi khuẩn gây viêm đường hô hấp [3].

Dẫn chứng tại Việt Nam

Ứng dụng: Tang diệp được ghi nhận trong Dược điển Việt Nam V là vị thuốc chủ đạo trong các bài thuốc trị cảm mạo phong nhiệt, hoa mắt, chóng mặt và đau mắt đỏ [4].