Lô hội (Aloe vera), Tên khoa học: Aloe sp. Thường dùng là Aloe vera L

Lô hội (Aloe vera)

Lô hội là vị thuốc có tính Hàn, vị Đắng (Khổ), quy vào kinh Can, Vị, Đại trường. Dược liệu này nổi tiếng với khả năng thanh hỏa, sát trùng và đặc biệt là công năng tả hạ (nhuận tràng) giúp thông đại tiện, trị táo bón và đào thải độc tố do nhiệt tích tụ [1][2][4].

Danh pháp và Phân loại học

Tên khoa học: Aloe sp. Thường dùng là Aloe vera L. (tên đồng nghĩa: Aloe barbadensis Mill.) hoặc Aloe ferox Mill. [4].

Họ: Lô hội (Asphodelaceae) – trước đây thường được xếp vào họ Hành (Liliaceae) [1].

Tên gọi khác: Nha đam, Tượng đảm, Du thông, Hồi thảo.

Bộ phận dùng: * Nhựa của lá cây cô đặc lại và sấy khô (được gọi là Lô hội – Aloe).

Lá tươi (thường dùng trong dân gian và mỹ phẩm).

Mô tả hình thái và Phân bổ

Đặc điểm hình thái (Dựa theo GS. Đỗ Tất Lợi)

Thân: Cây sống dai, thân có thể rất ngắn hoặc không có thân (ở loài Aloe vera), hoặc thân cao từ 2-5m (ở loài Aloe ferox).

Lá: Mọc thành vòng hố, rất sát nhau. Lá không có cuống, hình ba cạnh, dày, mọng nước, mép lá có răng cưa cứng, nhọn. Phiến lá dài từ 20-50cm, rộng 5-10cm.

Hoa: Hoa mọc thành chùm dài trên một cán dài từ giữa vòng lá. Hoa màu vàng hoặc đỏ, hình ống, rủ xuống.

Quả: Quả nang, hình trứng thuôn, khi chín mở thành 3 ngăn.

Rễ, Củ: Hệ rễ chùm, phát triển nông. Phần thịt lá tươi có chứa chất gel trong suốt, vị đắng [1].

Phân bổ

Nguồn gốc: Có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Phi (vùng mũi Hảo Vọng).

Tại Việt Nam: Cây được trồng phổ biến khắp nơi để làm cảnh, làm thuốc hoặc lấy lá tươi. Vùng trồng trọt trọng điểm thường ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và các tỉnh phía Nam [1].

Thành phần dược chất & hóa học

Các nhóm hoạt chất chính quyết định giá trị dược lý của Lô hội bao gồm:

Nhóm Anthranoid (Anthraquinones): Chiếm 10-30%, quan trọng nhất là Aloin (hỗn hợp của Aloin A và Aloin B – còn gọi là Barbaloin). Ngoài ra còn có Aloe-emodin, Chrysophanol.

Nhóm Polysaccharides: Đặc biệt là Acemannan, có tác dụng kích thích miễn dịch và làm lành vết thương.

Các hợp chất khác: Enzyme (Amylase, Lipase), Vitamin (A, C, E), và các nguyên tố vi lượng.

Công thức hóa học tiêu biểu (Aloin/Barbaloin): C21H22O9

Dẫn chứng khoa học

Dẫn chứng quốc tế (Hệ thống PubMed – NCBI)

Tác dụng nhuận tràng: Các dẫn xuất anthraquinone (Aloin) kích thích nhu động đại tràng và tăng lượng nước trong lòng ruột, tạo hiệu quả tẩy xổ mạnh [3].

Làm lành vết thương và kháng viêm: Gel Lô hội (Acemannan) được chứng minh giúp tăng tốc độ tái tạo biểu mô, hỗ trợ điều trị bỏng độ 1 và độ 2 [3].

Dẫn chứng tại Việt Nam

Nghiên cứu trong nước: Viện Dược liệu và các đơn vị y học cổ truyền đã ứng dụng Lô hội trong các bài thuốc trị bệnh ngoài da (vẩy nến, chàm) và thuốc hỗ trợ tiêu hóa. Lô hội cũng được ghi nhận trong Dược điển Việt Nam V về tiêu chuẩn hàm lượng Aloin không được thấp hơn 18% [4].