Tần Giao, Tên khoa học: Gentiana macrophylla Pall

Tần giao

Tần giao là vị thuốc có tính hơi hàn, vị đắng, cay, quy vào các kinh Can, Vị, Đởm. Dược liệu này nổi tiếng với khả năng khu phong, trừ thấp, thanh thấp nhiệt và đặc biệt là công năng thư cân, chỉ thống giúp giảm đau nhức xương khớp, trị các chứng phong thấp tê bại và co quắp chân tay hiệu quả [1][2].

Danh pháp và Phân loại học

Tên khoa học: Gentiana macrophylla Pall. (Ngoài ra còn có các loài khác như Gentiana dahurica Fisch., Gentiana straminea Maxim., Gentiana crassicaulis Duthie).

Họ: Long đởm (Gentianaceae).

Tên gọi khác: Ô lạp hoa, Tần qua.

Bộ phận dùng: Rễ khô của cây Tần giao (Radix Gentianae Macrophyllae).

Mô tả hình thái và Phân bổ

Đặc điểm hình thái (Dựa theo GS. Đỗ Tất Lợi)

Thân: Là loại cây cỏ sống lâu năm, thân mọc bò hoặc đứng, cao khoảng 30cm – 60cm.

Lá: Lá ở gốc mọc thành cụm, hình trứng dài hoặc hình mác, phiến lá chia thành 5-7 gân rõ rệt. Lá ở thân mọc đối, nhỏ hơn lá gốc, phía cuống lá ôm sát vào thân.

Hoa: Hoa màu xanh tím, mọc thành chùm ở kẽ lá hoặc đầu cành. Tràng hoa hình chuông, phía trên chia thành 4-5 thùy.

Rễ, Củ: Rễ to, mập, hình trụ, vỏ ngoài màu vàng nâu hoặc xám nâu. Rễ thường xoắn vặn và có các nếp nhăn dọc. Sau khi thu hoạch, rễ được phơi trong bóng râm hoặc sấy nhẹ cho khô.

Phân bổ

Nguồn gốc: Chủ yếu mọc tại các vùng núi cao ở Trung Quốc như Cam Túc, Thiểm Tây, Ninh Hạ, Nội Mông.

Tại Việt Nam: Hiện nay vị thuốc này vẫn phải nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc, chưa thấy mọc hoang hay được trồng quy mô lớn tại Việt Nam [1].

Thành phần hóa học

Các nhóm hoạt chất chính trong rễ Tần giao bao gồm:

Alkaloid: Chiếm khoảng 0,2% – 0,5%, bao gồm các hoạt chất tiêu biểu như Gentianine, Gentianidine, và Gentianine A, B, C.

Glucoside: Chứa Gentiopicroside (còn gọi là Gentiopicrin), đây là hoạt chất có vị đắng đặc trưng của họ Long đởm.

Công thức hóa học tiêu biểu (Gentianine): C10H9NO2.

Dẫn chứng khoa học

Dẫn chứng quốc tế (Hệ thống PubMed – NCBI)

Tác dụng kháng viêm: Nghiên cứu cho thấy Alkaloid trong Tần giao (đặc biệt là Gentianine) có tác dụng kháng viêm mạnh thông qua việc kích thích hệ thống tuyến yên – tuyến thượng thận, làm tăng giải phóng hormone kháng viêm tự nhiên của cơ thể.

Tác dụng lên hệ thần kinh: Gentianine có tác dụng an thần ở liều thấp và có khả năng hạ sốt, giảm đau rõ rệt trong các thực nghiệm lâm sàng [3].

Dẫn chứng tại Việt Nam

Nghiên cứu trong nước: Thông tin đang được cập nhật (Vị thuốc chủ yếu được sử dụng trong các bài thuốc cổ phương tại các bệnh viện Y học cổ truyền theo dược điển).