1.1 Hình thể vi khuẩn:

Mỗi loại vi khuẩn có hình dạng và kích tước nhất định. Kích thước vi khuẩn được đo bằng micromet (1 µm= 1 µm = 10-6m).

Vi khuẩn được chia ra làm 3 loại chính: Cầu khuẩn, trực khuẩn và soắn khuẩn.

Hình 1: Ba loại hình vi khuẩn gây bệnh
Hình 1: Ba loại hình vi khuẩn gây bệnh

1.2 Cấu trúc vi khuẩn

Vi khuẩn là những sinh vật đơn bào, không có màng nhân điển hình, cấu trúc của vi khuẩn như một tế bào hoàn chỉnh gồm có: màng nguyên sinh, nhân, chất nguyên sinh, vách tế bào, lông vi khuẩn, một số vi khuẩn còn có nha bào.

Tế bào Vi Khuẩn
Tế bào Vi Khuẩn
Tế bào Vi Russ
Tế bào Vi Russ

1.2.1 Nhân: Vi khuẩn thuộc loại không có nhân điển hình. Nhân của tế bào vi khuẩn là một phân tử AND soắn kép, khép kính thành vòng tròn dạng xếp gấp. Nhân là nơi chứa mật mã di truyền của vi khuẩn.

1.2.2. Chất nguyên sinh: được bao bọc bởi màng nguyên sinh bao gồm các thành phần:

Nước chiếm tới 80%, bao gồm các thành phần hòa tan như: protein, peptit, acid amin, vitamin, ARN, ribosom, các muối khoáng Ca-Na-P… và cả một số nguyên tố hiếm.

Protein chiếm tới 50% trọng lượng khô của vi khuẩn.

Các enzym nội bào được tổng hợp đặc hiệu với từng loại vi khuẩn…

1.2.3. Vách tế bào vi khuẩn:

Được cấu trúc đặc biệt. Vách tế bào của vi khuẩn Gram dương (+) khác Gram âm (-). Chức năng của nó là duy trì hình dạng vi khuẩn, đặc biệt là quy định tính chất nhuộm Gram.

Vách của vi khuẩn quyết định tính chất kháng nguyên thần của vi khuẩn. Đây là loại kháng nguyên quan trọng nhất để xác định và phân loại vi khuẩn, đồng thời cũng là nơi tiếp nhận đặc hiệu cho thực khuẩn thể (Bacteriophage).

1.2.4. Vỏ của vi khuẩn:

Vỏ bao bọc mặt ngoài vi khuẩn, là một màng nhày, dầy mỏng khác nhau, dễ tan trong nước và mang tính chất kháng nguyên.

Vỏ của nhiều loại vi khuẩn là polysaccharitde như: E.coli Klebsella, phế cầu…

Một số vi khuẩn khác vỏ là polypeptide như: trực khuẩn dịch hạch, than…

1.2.5. Lông của vi khuẩn:

Một số vi khuẩn có lông – là những sợi protein, nó là cơ quan vận động của vi khuẩn, nếu mất lông vi khuẩn không di động được.

Vị trí lông của các loại vi khuẩn cũng khác nhau:

  • Phẩy khuẩn tả chỉ có lông ở một đầu.
  • Samonella, E.coli… có lông ở quanh thân.
  • Trực khuẩn Whitmore có một chùm lông ở đầu.

1.2.6. Nha bào: nhiều loại vi khuẩn khi điều kiện sống không thuận lợi nó có khả năng tạo nha bào để “sống ẩn”. Khi điều kiện thuận lợi nha bào vi khuẩn lại sinh sản trở lại và hoạt động như: nha bào uốn ván, trực khuẩn than… Nha bào có thể tồn tại rất lâu (tới 150.000 năm).

1.3. Sinh lý của vi khuẩn:

Xem thêm

1.3.1. Dinh dưỡng của vi khuẩn: Trong quá trình sinh sản và phát triển, vi khuẩn đòi hỏi nhiều thức ăn: các acid amin, cacbon hóa hợp dạng oza, nước và các chất muối khoáng ở dạng ion.

1.3.2. Hô hấp của vi khuẩn: Là quá trình trao đổi chất, tạo ra năng lượng cần thiết để tạo nên các chất mới của vi khuẩn. Dựa vào khả năng này người ta chia ra làm 3 loại vi khuẩn:

Vi khuẩn hiếu khí hay ái khí: là vi khuẩn chỉ sống được ở môi trường có ôxy tự do như: phế cầu khuẩn, trực khuẩn thương hàn…

Vi khuẩn kị khí hay yếm khí: là vi khuẩn chỉ sống được ở môi trường không có oxy tự do như: trực khuẩn uốn ván, hoại thư sinh hơi…

Vi khuẩn hiếu, kị khí tùy ngộ – là vi khuẩn có thể sống được ở môi trường có ôxy tự do hoặc không có ôxy tự do như: tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn.

1.3.3 Chuyển hóa của vi khuẩn:

Vi khuẩn là sinh vật rất nhỏ bé nhưng sinh sản rất nhanh do chúng có hệ thống enzym (men) phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành những chất đơn giản dễ hấp thu như enzym phân giải đường đa thành đường đơn, enzym phân giải các protid thành acid amin.

Một số vi khuẩn còn sinh ra độc tố gây bệnh cho người:

+ Nội độc tố: là độc tố nằm ở trong thân vi khuẩn, nó chỉ được giải phóng khi vi khuẩn chết. Nội độc tố thường có độc lực như: nội độc tố thương hàn…, cần đến 400mg có khả năng gây chết một người trưởng thành.

+ Ngoại độc tố: là độc tố được giải phóng ra khi vi khuẩn đang còn sống, nó có độc lực rất mạnh, chỉ cần 0,002mg độc tố bạch hầu là có thể gây chết một người trưởng thành.

+ Chí nhiệt tố: Ngoài ra vi khuẩn hoặc xác vi khuẩn còn sinh ra chất chí nhiệt tố – là chất gây sốt cho người và động vật. Chí nhiệt tố có đặc điểm chịu được nhiệt độ cao, vì vậy muốn loại trừ chí nhiệt tố phải lọc qua màng siêu lọc. Ví dụ như: nước cất để lâu ngày có chí nhiệt tố, nếu đem pha dung dịch tiêm, truyền cho bệnh nhân sẽ gân nên phản ứng sốt.

Chia sẻ tới mọi người