Cây Phan tả diệp là gì?

Cây Phan tả diệp còn được gọi với tên khác là hiệp diệp phan tả diệp, tiêm diệp.

Có những tên khoa học khác nhau như:

  • Cây phan tả diệp lá ngắn: Cassia Angustifolia Vahl.
  • Phan tả diệp lá nhọn: Cassia Acutifolia.
  • Phan tả diệp là lá phơi khô của cây thuốc này.

Thuộc họ Đậu tên danh pháp khoa học là Fabaceae.

Phan tả diệp là cây nhỏ, chiều cao có thể chạm đến là khoảng 1m, mọc thành bụi, lá mọc so le, lá kép lông chim, chẵn, loài C.acutifolia có từ 4 – 5 đôi lá chét, loài C.angustifolia có 5 – 8 đôi. Lá chét loài angustifolia dài 3 – 5cm, rộng 7 – 20mm (ở phần giữa lá), đỉnh nhọn. Lá chét loài acutifolia ngắn hơn, chiều dài 2 – 4cm, rộng 5 – 15mm, gốc lá lệch rõ rệt. Ho mọc thành chùm ở nách lá, cánh hoa màu vàng, có 10 nhị trong đó có 3 nhị lép. Qủa loại đậu, dẹp chứa 6- 8 hạt. Qủa cũng đucợ dùng như lá chét.

Cây Phan tả diệp, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh?
Cây Phan tả diệp, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh?

Phân bố:

Phan tả diệp là giống cây khá phổ biến ở các nước Châu Phi, Ấn Độ. Ở nước ta, chúng được trồng nhiều ở các tỉnh như Phú Yên, Ninh Thuận, Sa Pa, Hà Nội,… .

Bộ phận dùng:

Xem thêm

Bộ phận dùng làm thuốc của cây Phan tả diệp là lá chét và quả.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học chính của cây Phan tả diệp là Anhranoid, flavonoid, chất nhựa,… .

Tác dụng – công dụng chung của cây Phan tả diệp:

Phan tả diệp có tác dụng nhuận, tẩy tùy theo liều.

Theo đông y:

Theo đông y, phan tả diệp có vị ngọt, đắng, tính hàn đi vào kinh đại tràng, có tác dụng tả nhiệt, tiêu tích trệ, thông đại tiện. Chủ trị đại tràng táo kết, phân rắn hoặc kèm theo có dịch nhầy hoặc kém tiêu do thức ăn tích trệ gây đầy bụng. Khi bào chế phan tả diệp, chỉ cần hãm vào nước đun sôi độ 5 phút, gạn lấy nước, bỏ bã. Làm như vậy 3 lần, gộp dịch hãm uống, uống nhân lúc còn ấm. Tránh đun sôi thời gian lâu sẽ làm thủy phân các sennosid khiến chúng sẽ bị hấp thu ngay ở ruột non làm mất khả năng tăng nhu động ở đại tràng.

Liều dùng: giúp tiêu hóa 1 – 2g lá, nhuận 3 – 4g, tẩy xổ 5 – 7g, dùng ở dạng thuốc sắc hoặc hãm.

Một số nghiên cứu khoa học về cây Phan tả diệp:

Theo nghiên cứu thì tuỳ vào liều lượng dùng mà phan tả diệp có tác dụng nhuận tràng (phân mềm sau khi uống 5-7 giờ) hoặc tẩy mạnh (phân lỏng có đau bụng). Trong trường hợp tăng liều mạnh hơn có thể đau bụng dữ dội, gây nôn mửa trong 3 – 4 giờ. Tác dụng tẩy kéo dài 1-2 ngày, sau đó không bị táo lại.

Thực nghiệm trên mèo theo dõi bằng X quang và nghiên cứu trên khúc ruột cô lập, người ta thấy:

  • Cử động dạ dày ít bị thay đổi.
  • Không có tác dụng đối với ruột non, chỉ tác dụng lên ruột già do nhu động của đầu ruột già được tăng lên và tác động chống nhu động bình thường gây tê liệt. Dù có lấy đi phần tuỷ sống vùng lưng và hông (bỏ tác dụng kích thích của trung ương thần kinh) tác dụng tẩy vẫn còn. Tác dụng tẩy có thể xuất hiện sau 1-5 giờ. Dùng liều cao, tác dụng lên cả cơ trơn của bàng quang và tử cung cho nên phải thận trọng khi dùng cho người có thai hay viêm bàng quang, viêm tử cung.

Antraglucozit bài tiết qua nước tiểu và sữa con bú mẹ đã dùng phan tả diệp có thể cũng đi ỉa lỏng. Tuỳ theo loại phan tả diệp, có khi thấy đau bụng mạnh, người ta cho rằng nguyên nhân gây đau bụng là do một chất men tác động lên. Khi ngâm lá phan tả trong 24 giờ trước với 4 phần rượu 95° thì tính chất gây đau bụng có giảm bớt nhưng đồng thời tác dùng tẩy cũng bị giảm.

Một số bài thuốc có cây Phan tả diệp:

Trị táo bón (nhiệt táo):

Mỗi ngày dùng Phan tả diệp khô 3 – 6g, nặng có thể dùng 10g, dùng nước sôi hãm uống như trà uống hàng ngày. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Trị rối loạn tiêu hóa bụng đầy:

Phan tả diệp 2g + Binh lang, Đại hoàng mỗi vị 3g + Sơn tra 10g, cho tất cả các vị đi rửa sạch rồi sắc lấy nước uống.

Dùng thay thụt ruột trước khi mổ vùng hậu môn:

Chiều hôm trước phẫu thuật phải nhịn ăn, 3 giờ chiều hãm nước sôi Phan tả diệp 10g uống.

Chữa chức năng ruột yếu sau phẫu thuật:

Phan tả diệp 4g, hãm với nước sôi uống. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Trị thấp nhiệt kết ở phủ tạng, gây nên mụn nhọt:

Phan tả diệp 12g thước nước sôi vào hãm, để nguội rồi bỏ bã, uống hết một lần, mỗi ngày dùng hai thang. Duy trì sử dụng liên tục cho tới khi đại tiện thông lợi thì ngừng.

Giúp chức năng ruột hồi phục nhanh sau phẫu thuật:

Cân lấy 4g Phan tả diệp, hãm với nước sôi uống. Duy trì sử dụng sẽ thấy có cải thiện.

Trị táo bón do khô ruột, phân khô cứng:

Phan tả diệp 12g + Quyết minh tử 16-20g + Nhân trần 12g + Cam thảo 6g, cho vào sắc nước uống như trà hàng ngày. (Kinh Nghiệm Dân Gian).

Lưu ý:

  • Trẻ nhỏ và phụ nữ có thai không nên dùng phan tả diệp.
  • Thảo dược này có thể tương tác với những thuốc bạn đang dùng hay tình trạng sức khỏe hiện tại của bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi sử dụng cây sen.
  • Những thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, tuyệt đối không bốc thuốc theo thang hướng dẫn. Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ thầy thuốc hoặc bác sĩ để biết thêm thông tin.

Xem thêm: Cây quýt!

Chia sẻ tới mọi người