Giang mai là gì?

Giang mai là một bệnh do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây nên, lây truyền chủ yếu qua đường tình dục, có thể lây qua đường máu, từ mẹ sang con và đường tiếp xúc trực tiếp với các thương tổn giang mai có loét.

Bệnh diễn biến lâu năm (từ 10 – 30 năm) có khi cả đời người, có lúc rầm rộ, có những thời kỳ ngấm ngầm không có triệu chứng.

Nếu không được điều trị vi khuẩn xâm nhập vào tất cả các phủ tạng, đặc biệt là da, tim mạch, thần kinh trung ương gây nhiều biến chứng nguy hại cho bệnh nhân, thậm chí gây tử vong hoặc tàn phế suốt đời và ảnh hưởng tới sự phát triển nòi giống của thế hệ con cháu sau này.

Nguyên nhân gây bệnh giang mai?

Do xoắn khuẩn giang mai gây nên.

Xoắn khuẩn hình lò xo (có 8 – 15 vòng xoắn) di động.

Sức đề kháng kém: xà phòng, nhiệt độ 450C diệt được xoắn khuẩn sau vài phút.

Bệnh giang mai!
Bệnh giang mai!

Cơ chế bệnh sinh

Xoắn khuẩn vào cơ thể qua da, niêm mạc bị sây xát, thường do tiếp xúc trực tiếp, do giao hợp đường sinh dục, đường hậu môn hay đường miệng. Từ đó xoắn khuẩn đi vào hạch, một vài giờ sau đi vào máu và lan truyền khắp cơ thể. Xoắn khuẩn gây tổn thương tại chỗ (giang mai giai đoạn 1), xâm nhập vào các cơ quan khác (giai đoạn 2, 3) như da, hạch, phủ tạng, não gây các triệu chứng tùy nơi tổn thương.

Xoắn khuẩn giang mai không gây biến đổi gen, vì vậy không có giang mai di truyền mà chỉ có giang mai bẩm sinh (do lây truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mẹ mang thai).

Triệu chứng bệnh giang mai?

Bệnh giang mai tiến triển thời 3 thời kỳ.

Giang mai thời kỳ I

Giang mai thời kỳ I kéo dài 1 – 2 tháng, triệu chứng gồm “săng cứng” và chùm hạch.

Săng giang mai là một vết trợt nông, hình tròn hay bầu dục, bằng phẳng với mặt da, màu đỏ tươi, không có mủ, không ngứa, không đau, sau 1 tháng tự lành.

  • Nền vết trợt rắn như tờ giấy bìa.
  • Ở nam giới vết trợt loét thường khu trú ở quy đầu, rãnh quy đầu, vùng xương mu.
  • Ở nữ giới vết loét cổ tử cung, thành âm đạo, mặt trong môi lớn, môi bé.

Vài ngày sau khi có trợt, các hạch vùng lân cận xưng thành một chùm gồm nhiều hạch trong đó có 1 hạch to gọi là hạch chúa. Hạch bắt đầu một bên rồi hai bên: rắn, di động, không làm mủ, không liên kết với nhau. Trường hợp loét bị bội nhiễm hạch cũng sưng, nóng, nhưng không có mủ.

Giang mai thời kỳ II

Là thời kỳ nhiễm trùng máu, xoắn khuẩn xâm nhập vào tất cả các phủ tạng.

Giang mai thời kỳ II xuất hiện trung bình khoảng 6 – 8 tuần sau khi có vết loét, chia làm 2 thời kỳ.

Giang mai II sơ phát biểu hiện

Đào ban: tổn thương là ban đỏ (như cánh hoa đào) xuất hiện nhanh nhiều ở vùng bụng, lưng, mạn sườn, bả vai, các nếp gấp của tay chân.

Viêm hạch lan tỏa (ở gáy, nách, bẹn), hạch di động, không gắn vào nhau.

Rụng tóc kiểu rừng thưa, rụng nham nhở vùng thái dương như “dán nhấm”.

Giang mai II tái phát

Sẩn giang mai: sẩn đỏ đường kính vào mm, có viền da ở xung quanh (viền Biett), sẩn ở sinh dục hậu môn thường là sẩn phì đại, sẩn ở thân mình, chân tay, lòng bàn chân, bàn tay.

Hạch

Tổn thương ở da.

Mảng niêm mạc: mảng niêm mạc ở hậu môn, sinh dục và các sẩn đa dạng, đa hình thái, cách sắp xếp không có quy luật.

Giang mai thời kỳ III

Thời kỳ này từ 3 đến 20, 30 năm sau, xoắn khuẩn đã khu trú mang tính chất phá hủy tổ chức, gồm 3 thể:

Giang mai củ và gôm giang mai

Tổn thương khu trú vào da niêm mạc, cơ bắp, mắt, khớp, hệ tiêu hóa, gan…

Số lượng các củ ít, khu trú một vùng, không đối xứng, hay gặp ở lưng và các chi. Củ nổi cao trên mặt da tròn trơn không đau, đường kính dưới 1 cm, hình nhẫn, hình cung hoặc vòng vèo, lành ở giữa, phát triển ra xung quanh, có khi có vẩy như nến.

Gôm giang mai là một áp xe lạnh phát triển qua 4 giai đoạn:

  • Giai đoạn cứng: một khối rắn tròn, ranh giới rõ ở dưới da.
  • Giai đoạn mềm: gôm mềm dính vào da làm da đỏ lên.
  • Giai đoạn loét.
  • Giai đoạn thành sẹo.

Gôm giang mai thường gặp ở mặt, da đầu, đùi, cẳng chân, vùng trên ngực. Gôm niêm mạc hay gặp ở miệng, vòm miệng, lưỡi, sinh dục và hầu họng.

Nếu tổn thương khu trú vào phủ tạng gây tổn thương nặng nề có thể tử vong.

Giang mai tim mạch: dễ xuất hiện các biến chứng.

Giang mai thần kinh: xuất hiện các dấu hiệu thần kinh.

Cận lâm sàng

Lấy bệnh phẩm ở vết trợt, vết loét, mảng niêm mạc, chọc trong hạch, soi trực tiếp trên kính hiển vi nền đen thấy xoắn khuẩn giang mai (như những chiếc lò xo di động).

Các phản ứng huyết thanh chẩn đoán giang mai:

  • Phản ứng kết hợp bổ thể BW.
  • Phản ứng lên bông: Kahn, Citochol.

Các phản ứng đặc hiệu gồm:

  • Phản ứng bất động xoắn khuẩn (TPI) (Treponemal Pallidum Immunobilistationtest).
  • Phản ứng miễn dịch huỳnh quang FTA (Flourescent Treponemal Antibodyabsoptiontest.)

Chẩn đoán bệnh giang mai?

Chẩn đoán quyết định: Dựa vào:

Tiền sử.

Triệu chứng lâm sàng.

Dựa vào xét nghiệm.

  • Giai đoạn có loét: soi tim xoắn khuẩn giang mai dưới kính hiển vi nền đen.
  • Giai đoạn sau: các phản ứng đặc hiệu: FTA, TPI.

Chẩn đoán phân biệt

Loét giang mai với các loét hạ cam, loét viêm da do hóa chất.

Đào ban giang mai với ban dị ứng do thuốc.

Sẩn giang mai với sùi mào gà, tổ đỉa lòng bàn tay.

Điều trị bệnh giang mai?

Penixilin G là thuốc có hiệu quả nhất cho tất cả các thể giang mai. Hiện nay chưa có báo cáo nào nói về hiện tượng kháng thuốc của xoắn khuẩn giang mai.

Penixilin G (loại nhanh): liều lượng trong ngày phải chia làm 8 lần tiêm cho bệnh nhân mới giữ được nồng độ thuốc có tác dụng với xoắn khuẩn trong huyết thanh bệnh nhân. Vì vậy nên dùng penixilin chậm benzathin penixilin.

Benzathin penixilin (loại chậm) do đào thải chậm nên nồng độ giữ được ổn định kéo dài 7 ngày.

Điều trị giang mai sớm (Giang mai I và giang mai II sớm)

  • Benzathin penixilin 2,4 triệu UI, tiêm mông liều duy nhất (mỗi bên mông 1,2 triệu UI).
  • Penixilin G tiêm bắp 1,2 triệu UI/ngày x 15 ngày (Cần chia làm 8 lần tiêm trong ngày).

Nếu bệnh nhân dị ứng với penixilin thì dùng:

  • Erythromycin 500mg x 4 viên/ngày, chia 4 lần trong ngày x 15 ngày.

Điều trị giang mai muộn (giang mai II tái phát, giang mai III)

Benzathin penixilin 2,4 triệu UI/lần x 4 lần (mỗi lần cách nhau 1 tuần).

 Penixilin G 1,2 triệu UI/ngày x 30 ngày.

Điều trị giang mai bẩm sinh, giang mai cho trẻ em: cần chuyển tới các bệnh viện chuyên khoa.

Phòng bệnh giang mai?

Tuyên truyền giáo dục phổ biến kiến thức khoa học về bệnh cho nhân dân trong cộng đồng, không uống rượu vì uống rượu dễ dẫn đến hành vi mất tự chủ, không tiêm chích ma túy, không xăm mình, không xỏ lỗ tai, không nhể trứng cá bằng các dụng cụ mà chưa được diệt khuẩn.

Tổ chức các hình thức vui chơi giải trí lành mạnh.

Tổ chức khám sức khỏe định kỳ và đột xuất, xét nghiệm để phát hiện bệnh kịp thời.

Không sinh hoạt buông thả, không quan hệ tình dục không an toàn, có tình bạn thủy chung.

Nếu có biến đổi gì bất thường ở bộ phận sinh dục phải tự giác đi khám và điều trị ngay.

5/5 (1 Review)
Chia sẻ tới mọi người