Cây Thiên môn đông là gì?

Thiên môn đông là một loại dây leo, sống lâu năm. Thân mang nhiều cành, 3 cạnh, đầu nhọn, biến dạng trông như lá, còn lá thì rất nhỏ trông như vẩy. Hoa nhỏ màu trắng mọc vào mùa hạ. Quả mọng màu đỏ khi chín.

Phân bố:

Thiện môn được coi là một dược liệu khó tìm kiếm, trước kia đây là giống cây phổ biến ở nước ta đặc biệt là các tỉnh miền núi Tây Bắc, do việc có hái không có trồng mà giống cây này ngày một ít đi, đặc biệt việc hủy hoại các ngôi rừng nguyên sinh dẫn đến môi trường sống của loài cây này cũng không còn.

Hiện nay để có được dược liệu này người ta thường phải nhập khẩu từ các nước láng giềng qua, có thể kể đến như Trung Quốc.

Cây Thiên môn đông, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh?
Cây Thiên môn đông, Công dụng, Dược tính, Bài thuốc chữa bệnh?

Bộ phận dùng:

Xem thêm

Rễ củ (Radix Asparagi cochinchinensis)

Rễ củ thu hái vào mùa thu đông ở những cây 2 năm trở lên. Sauk hi rửa sạch, cắt bỏ gốc thân và rễ con, luộc hoặc đổ đến khi mềm, trong lúc nóng, loại bỏ vỏ ngoài, rút lõi, phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học:

Cây Thiên môn có chứa saponin, các amino acid, carbohydrat,… .

Tác dụng – công dụng chung của cây Thiên môn:

Làm thuốc long đờm, chữa ho, thuốc lợi tiểu. Còn được dùng chữa triệu chứng bồn chồn, mất ngủ, táo bón.

Theo đông y:

Thiên môn có vị đắng, tính bình cũng có sách viết rằng dược liệu này có vị ngọt tính hàn, không độc vào các kinh như Phế, Thận, thủ Thái âm Phế, thủy Thiếu âm Tâm, túc Thiếu âm Thận. Có tác dụng Bảo định Phế khí,, khu hàn nhiệt, dưỡng cơ bì, ích khí lực, lợi tiểu, thông Thận khí, trừ nhiệt, chỉ tiêu khát, khử nhiệt trúng phong, trấn tâm, nhuận ngũ tạng, ích bì phu, bổ ngũ lao, thất thương. Chủ trị hư lao,người già suy nhược gầy ốm, âm nuy, điếc, mắt mờ; trị phế khi ho nghịch, suyễn, ho lao, ho ra máu,… .

Dùng với liều từ 6 – 12g/ngày dùng dưới dạng thuốc sắc, làm cao hay tán thành bột mịn. Thường phối với các vị thuốc khác.

Một số nghiên cứu khoa học về cây Thiên môn:

Nước sắc từ cây Thiên môn có tác dụng ức chế liên cầu khuẩn A và B, Phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn vàng, trực khuẩn bạch cầu (Trung Dược Học), nó còn có tác dụng ức chế Sacroma –180 và Deoxygenase của tế bào bạch cầu ở chuột nhắt bị viêm hạch bạch huyết cấp hoặc viêm hạt bạch huyết mạn (Trung Dược Học); giúp giảm ho, lợi tiểu, thông tiện, cường tráng (Sổ Tay Lâm Sàng Trung Dược).

Một số bài thuốc có cây Thiên môn:

Trị da mặt nám đen:

Thiên môn, phơi khô, gĩa nát, têm vào lượng mật ong  vừa đủ  làm thành viên. Hằng ngày, dùng thuốc viên pha với nước để rửa mặt. Dùng thuốc xát vào da cũng sẽ làm cho da dần dần tươi sáng, xinh tươi (Thánh Tế Tổng Lục).

Chữa tiểu tiện ra huyết:

Mộc  thông, Ngưu tất, Sinh địa, Thiên môn, Hoàng bá, Cam thảo mỗi vị cân lấy lượng bằng nhau. Cho tất cả vào sắc lấy nước uống.

Trị cơ thể đau nhức do hư lao:

Thiên môn rửa sạch phơi khô, tán thành bột mịn. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 1 thìa với rượu (Thiên Kim phương).

Làm cho nhan sắc xinh tươi:

Thiên môn, Thục địa, Hồ ma nhân, tán thành bột mịn, thêm vào lượng mật ong vừa đủ, làm thành viên hoàn to bằng hạt Long nhãn. Mỗi lần uống 20 viên với nước nóng (Trửu Hậu phương).

Trị phế nuy, ho, khạc nhiều đờm, trong tim nóng, miệng khô, khát nhiều:

Thiên môn để sống, gĩa vắt lấy nước cốt, vắt đến khi nào được 7 chén, rượu 7 chén, Mạch nha 1 chén, Tử uyển 160g. cho vào bình bằng đồng hoặc nồi bằng sành, nấu đặc thành cao hoặc làm thành viên hoàn. Mỗi lần uống to bằng qủa Táo, ngày 3 lần (Trửu Hậu phườn).

Trị tiêu khát:

Thiên môn, Mạch môn, Ngũ vị tử cân với lượng bằng nhau nấu đặc thành cao, thêm ít Mật ong để dùng dần (Giản Tiện phương).

Tư âm, dưỡng huyết, ôn bổ hạ nguyên:

Thiên môn bỏ lõi, Sinh địa đều 80g. cho vào bình bằng gỗ cây Liễu, cho rượu vào rửa. Chưng chín rồi phơi 9 lần, đến lúc đã thật khô. Thêm Nhân sâm 40g, đem đi tán thành bột mịn. Lấy 9 quả Táo tầu, bỏ hột, gĩa nát, trộn thuốc bột làm viên, to bằng hạt Ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên, với rượu nóng, trước bữa ăn, ngày 3 lần (Tam Tài Hoàn – Hoạt Pháp Cơ Yếu).

Trị âm hư hỏa vượng, có đờm mà không dùng được thuốc táo:

Thiên môn 1 cân, rửa nước, bỏ đi phần lõi, lấy nguyên nhục khoảng 480g. cho vào cối đá gĩa nát. Lấy Ngũ vị tử, rửa sơ qua, bỏ hột, chỉ lấy thịt 160g. phơi khô (đừng cho vào lửa). Cả hai thức cùng nghiền nát, trộn với hồ làm thành viên, to bằng hạt Ngô đồng. Mỗi klần uống 20 viên với nước trà nóng, ngày 3 lần (Giản Tiện phương).

Trị tiêu khát:

Thiên môn, Mạch môn, Ngũ vị tử cân với lượng bằng nhau nấu đặc thành cao, thêm ít Mật ong để dùng dần (Giản Tiện phương).

Trị phế nuy, hư lao, phong nhiệt, trị chứng nóng, khát:

Thiên môn, bỏ vỏ, bỏ lõi, nấu chín, ăn. hoặc phơi khô, tán bột, luyện với mật làm thành viên, to bằng hạt Ngoốnnng. Mỗi lần uống 20 viên với nước trà. Cũng có thể nấu lấy nước để rửa mặt (Thực Liệu Bản Thảo).

Trị phong, điên, mỗi khi lên cơn thì nôn mửa, tai ù như ve kêu, đau lan xuống cạnh sườn:

Thiên môn, bỏ lõi, phơi khô, gĩa nát vắt lấy nước. Mỗi lần dùng 1 thìa với rượu, ngày 3 lần (Ngoại Đài Bí Yếu).

Trị phụ nữ bị cốt chưng, trong xương nóng, buồn phiền, bứt rứt, mồ hôi trộm, miệng khô, khát mà không uống được nhiều, suyễn:

Thiên môn, Thanh hao, Miết giáp, Mạch môn, Sài hồ, Ngưu tất, Bạch thược, Địa cốt bì, Ngũ vị tử. Lượng bằng nhau, sắc uống (Hoạt Pháp Cơ Yếu).

Trị miệng lở lâu ngày không khỏi:

Thiên môn , Mạch môn cả hai dược liệu đều bỏ đi phần lõi, Huyền sâm. Lấy với bằng nhau, tán bột, thêm vào một lượng mật vừa đủ làm thành viên, to bằng hạt Long nhãn. Mỗi lần ngậm 1 viên [Bài này do nhà sư Liêu Sở truyền cho] (Ngoại Khoa Tinh Nghĩa).

Trị thiên trụy [sán khí]:

Thiên môn 12g + Ô mai 20g, bắc bếp nấu cho kỹ gạn lấy nước uống (Hoạt Nhân Tâm Kính phương).

Lưu ý:

  • Cấm dùng với người có hư hỏa mà lại có hàn đàm hoặc đàm ẩm.
  • Thảo dược này có thể tương tác với những thuốc bạn đang dùng hay tình trạng sức khỏe hiện tại của bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi sử dụng cây sen.
  • Những thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, tuyệt đối không bốc thuốc theo thang hướng dẫn. Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ thầy thuốc hoặc bác sĩ để biết thêm thông tin.

Xem thêm: Cây tiền hồ!

Chia sẻ tới mọi người